X
تبلیغات
علی رضا سعیدی - بررسی اختلاف نظر مراجع در تعیین روز عید فطر

عید سعید فطر مبارک

رویت هلال ازموضوعات مهمی است که در فقه اسلامی مورد توجه قرارگرفته و رساله های بسیاری از سوی فقها و عالمان دینی در این باره تدوین شده است. می دانیم در شریعت اسلام بخشی از وظایف و عبادات فردی و اجتماعی مبتنی بر رویت هلال است. چنان که روزه ماه رمضان،مراسم حج، تعیین روز عرفه و عید قربان، شب قدر و عید فطر همگی به رویت هلال وابسته است. همین امر سبب شده است تا به دلیل اختلاف نظر میان مذاهب اسلامی و حتی میان مراجع تقلید در باب رویت هلال، اختلافاتی میان مسلمانان در مسائلی چون آغاز ماه رمضان و حتی روز عید فطر و نیز عید قربان پدید آید و پنجاه و چند کشور اسلامی، روزه ماه رمضان را با اختلاف آغاز کنند. این اختلاف گاه چنان بوده است که سروصداهایی نیز برپا کرده و بحث هایی رانیز برانگیخته است.

البته این امر درتاریخ تمدن اسلامی نیز بی سابقه نیست و شیخ توسی در کتاب "تهذیب" نقل کرده است که در دوران حکومت امیرمومنان علی(علیه السلام) مردم پس از ۲۸روز روزه، هلال ماه شوال را مشاهده کردند و امام(علیه السلام) به جارچیان دستور داد به مردم اعلام کنند که ماه رمضان ۲۹روزه است و یک روز روزه قضا بگیرند.

فتاوای مراجع درباره اثبات آغاز ماه

بنیان گذار انقلاب اسلامی، آیت الله خمینی می گوید اول ماه به پنج راه ثابت مى‏شود؛  اول: آنکه خود انسان ماه را ببیند.  دوم: عده‏اى که از گفته آنان یقین پیدا مى‏شود بگویند ماه را دیده‏ایم. و همچنین است هر چیزى که به واسطه آن یقین پیدا شود.  سوم: دو مرد عادل بگویند که در شب ماه را دیده‏ایم، ولى اگر صفت ماه را بر خلاف یکدیگر بگویند، یا شهادتشان خلاف واقع باشد، مثل این که بگویند داخل دایره ماه طرف افق بود، اول ماه ثابت نمى‏شود. اما اگر در تشخیص بعضى خصوصیات اختلاف داشته باشند، مثل آن که یکى بگوید ماه بلند بود و دیگرى بگوید نبود، به گفته آنان اول ماه ثابت مى‏شود.  چهارم: سى روز از اول ماه شعبان بگذرد که بواسطه آن اول ماه رمضان ثابت مى‏شود، و سى روز از اول رمضان بگذرد که بواسطه آن اول ماه شوال ثابت مى‏شود.  پنجم: حاکم شرع حکم کند که اول ماه است. اگر حاکم شرع حکم کند که اول ماه است، کسى هم که تقلید او را نمى‏کند،باید به حکم او عمل نماید، ولى کسى که مى‏داند حاکم شرع اشتباه کرده، نمى‏تواند به حکم او عمل نماید.

مراجعی همچون آیت الله محمد تقی بهجت، آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله نوری همدانی، آیت الله موسوی اردبیلی در کلیات بر همین نظر هستند.

آیت الله سیستانی چهار راه برای اثبات اول ماه بیان کرده و در رساله خود آورده است، اول ماه به چهار چیز ثابت می شود؛  اول: آن که خود انسان ماه را ببیند. دوم: عده ای که از گفته آنان یقین یا اطمینان پیدا می شود، بگویند ماه را دیده ایم و هم چنین است هر چیزی که به واسطه آن یقین یا اطمینان پیدا شود.  سوم: دو مرد عادل بگویند که در شب ماه را دیده ایم، ولی اگر صفت ماه را بر خلاف یکدیگر بگویند، اول ماه ثابت نمی شود و هم چنین است اگر شهادت آنان مبتلی به معارض- یا در حکم معارض- باشد مثلا اگر گروه زیادی از مردم شهر استهلال نمایند، ولی بیش از دو نفر عادل کسی دیگر ادعای رؤیت ماه را نکند، یا آن که گروهی استهلال کنند، و دو نفر عادل از میان آنان ادعای رؤیت کنند، و دیگران رؤیت نکنند، حال آن که دو نفر عادل دیگر در میان آن ها باشد که در دانستن جای هلال و در تیزبینی و دیگر خصوصیات مانند آن دو عادل اول باشند، در این چنین موارد اول ماه به شهادت دو عادل ثابت نمی شود. چهارم: ۳۰ روز از اول ماه شعبان بگذرد که به واسطه آن اول ماه رمضان ثابت می شود و سی روز از اول رمضان بگذرد که به واسطه آن، اول ماه شوال ثابت می شود. به نظر این مرجع تقلید، اول ماه با حکم حاکم شرع ثابت نمی شود.

مراجعی مانند آیت الله وحید خراسانی، آیت الله صانعی بر این نظر تاکید دارند.

هر یک از مراجع چه روزی را عید فطر دانسته اند؟

رهبر انقلاب، آیت الله خامنه ای شنبه شب طی نامه ای یک شنبه را روز عید فطر اعلام کردند، این در حالی بود که مراجعی همچون آیت الله علی صافی گلپایگانی (وارث فقهی آیت الله بهجت)، آیت الله سیستانی، آیت الله وحید خراسانی، آیت الله ناصر مکارم شیرازی، آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله صانعی، آیت الله بیات زنجانی و آیت الله منتظری بطور مشخص روز دوشنبه را عید اعلام کرده و از جمله مراجع تقلیدی كه عید فطر بودن روز یكشنبه برایشان ثابت نشده است، می توان به حضرات آیات عظام  موسوی اردبیلی، نوری همدانی، سید محمد تقی مدرسی، سید صادق شیرازی،  اسحاق فیاض، سید محمدسعید حكیم، بشیر نجفی اشاره كرد.

شنیده می شود در شهرهایی که یکی از مراجع مقبولیت اعم دارند مانند آیت الله منتظری در نجف آباد و اصفهان، آیت الله صافی در گلپایگان، آیت الله اردبیلی در اردبیل و همینطور در نجف اشرف و کربلا که مقلدین آیت الله سیستانی در اکثریت هستند روز یکشنبه نماز عید فطر برگذار نشده است.

مراجعی هم که قائل به حکم حاکم شرع بوده اند نیز از اعلام روز عید مطابق با نظر آیت الله خامنه ای خودداری کرده اند.

در استفتایی از رهبر انقلاب، آیت الله خامنه ای آمده است؛ اگر بين مراجع تقليد در ثبوت عيد فطر، اختلاف پيش آيد، وظيفه مكلف چيست؟ آيا هر مقلد بايد به نظر مرجع تقليد خود مراجعه كند؟

در ثبوت اوّل ماه، تقليد راه ندارد؛ بلكه اگر شخص از گفته و اعلام نظر مرجع تقليد، اطمينان به رؤيت ماه پيدا كند، بايد روزه خود را افطار كند و اگر شك داشت، بايد آن روز را روزه بگيرد.

این یادداشت در آینده نیوز درج شد.

+ یکشنبه 29 شهریور1388ساعت 18:32 |